Bonsai – pielęgnacja: podlewanie, podłoże i przesadzanie

Zanim zrobisz cokolwiek innego, ustal, czy twoje drzewko jest tropikalne, czy mrozoodporne, bo od tego zależy, gdzie powinno rosnąć. Missouri Botanical Garden dzieli bonsai na dwie grupy: gatunki tropikalne i subtropikalne, które dobrze rosną w domu – fikus benjamina, granatowiec karłowaty, karissa wielkoowocowa, rozmaryn i Serissa – oraz gatunki mrozoodporne, takie jak klony, sosny, jałowce i bukszpany, które do najlepszego wzrostu wymagają warunków zewnętrznych i należy je wnosić do domu tylko na krótko, na pokaz.

To jedno rozróżnienie wyjaśnia większość nieudanych bonsai. Jałowiec kupiony na prezent i trzymany na biurku to mrozoodporne drzewko zewnętrzne w niewłaściwym miejscu i żadne podlewanie ani nawożenie tego nie naprawi.

Reszta to zwykłe ogrodnictwo w małej skali: dużo wody, szybko przepuszczalne podłoże, oszczędne nawożenie i okresowa praca przy korzeniach. Bonsai to technika stosowana wobec drzewa, a nie gatunek.

Małe doniczki szybko wysychają. Według Missouri Botanical Garden wiosną, latem i jesienią podlewanie jest często potrzebne co najmniej codziennie, a w upalne dni dwa razy; używaj drobnej mgiełki i kontynuuj, aż woda wypłynie przez otwory.

Pracownicy kolekcji Arnold Arboretum sprawdzają podłoże, kładąc dłoń płasko na jego powierzchni: jeśli wyczuwają jakąkolwiek wilgoć, nie podlewają, a jeśli jest suche w dotyku – podlewają. Ich metoda to napełnić doniczkę wodą, pozwolić jej odciec, a potem napełnić ją drugi raz, tak aby zwilżyć całą bryłę korzeniową. W słoneczne dni unikają też moczenia liści, bo krople wody mogą skupiać światło na tyle, by wypalić na liściach plamy.

To drugie napełnienie ma znaczenie. Jednorazowe podlanie suchego podłoża bonsai często przepływa przez nie na wylot, nie zwilżając środka bryły korzeniowej.

Missouri Botanical Garden zaleca dobrze przepuszczalne podłoże z domieszką przesianego piasku. Arnold Arboretum podaje proporcje: dla drzew iglastych połowa piasku, jedna czwarta ziemi gliniastej i jedna czwarta torfu; dla drzew liściastych po jednej trzeciej piasku, torfu i ziemi gliniastej, przy ziarnach piasku od jednego do trzech milimetrów.

Jeśli chodzi o częstotliwość przesadzania, Missouri Botanical Garden podaje, że gatunki liściaste przesadza się co dwa–trzy lata, a sosny i jałowce co cztery–pięć lat, wczesną wiosną. Dane Arnold Arboretum są podobne – większe okazy co cztery–pięć lat, mniejsze rośliny co dwa–trzy – i opisują usunięcie dwóch–trzech centymetrów korzeni i podłoża z boków i spodu bryły korzeniowej oraz przycięcie każdego korzenia grubszego niż ołówek.

To przycinanie korzeni sprawia, że drzewko pozostaje małe w płytkiej doniczce, a przy tym nie głoduje.

Missouri Botanical Garden zaleca w okresie wegetacji nawóz rozpuszczalny w wodzie, np. 20-20-20, albo nawóz o spowolnionym działaniu, którego jedna dawka zastosowana wczesną wiosną zwykle wystarcza na cały sezon wegetacyjny.

Arnold Arboretum stosuje bardzo rozcieńczony nawóz mineralny, około 0,01 procent NPK, co jeden–dwa tygodnie od wiosny do połowy lipca, potem co dwa–trzy tygodnie do października, a w listopadzie, gdy rośliny wchodzą w stan spoczynku, przestaje nawozić.

Jeśli chodzi o cięcie, Missouri Botanical Garden radzi regularnie usuwać nowe przyrosty, zostawiając jednak tyle liści, by roślina zachowała wigor. Arnold Arboretum dobiera termin do gatunku: drzewa liściaste, takie jak wiśnie i klony, wczesną wiosną, sosny i świerki w połowie wiosny, jałowce i cyprysiki hinoki od początku do połowy lata, usuwając co najmniej połowę nowych przyrostów.

Mrozoodporne drzewko w płytkiej donicy nie ma prawie żadnej masy podłoża, która izolowałaby korzenie, więc zima to kwestia właściwej opieki, a nie mrozoodporności. Arnold Arboretum przechowuje swoją kolekcję w temperaturze 33–36°F mniej więcej od połowy listopada do połowy kwietnia, co tydzień sprawdza wilgotność i zwykle podlewa rośliny mniej więcej raz w miesiącu. Przed przeniesieniem do przechowalni rośliny muszą być w pełnym stanie spoczynku.

W domu odpowiednikiem jest nieogrzewany garaż, inspekt albo zakopanie donicy w osłoniętym miejscu na zewnątrz. Chronisz roślinę nie przed samym zimnem, lecz przed wielokrotnym zamarzaniem i rozmarzaniem niewielkiej ilości podłoża oraz przed przesychaniem, gdy korzenie nie są w stanie uzupełnić wody.

Zalecenie Missouri Botanical Garden, by gatunki mrozoodporne wnosić do domu tylko na krótko, na czas ekspozycji, obowiązuje także tutaj: ciepły salon w styczniu przerywa spoczynek w najgorszym możliwym momencie.

Powyższe zalecenia pielęgnacyjne wyraźnie dzielą się według jednego kryterium, dlatego rozpoznanie gatunku jest pierwszym praktycznym krokiem, a nie szczegółem. Na liście Missouri Botanical Garden roślin do uprawy w domu są figowiec benjamina, granatowiec karłowy, śliwa natalska, rozmaryn i Serissa; na liście do uprawy na zewnątrz – klony, sosny, jałowce i bukszpany.

Wiele bonsai sprzedaje się bez żadnej etykiety albo z ogólnikową. Sfotografuj w równym świetle całe drzewko, zbliżenie ulistnienia i – jeśli jest widoczna – korę, i pozwól aplikacji najpierw rozpoznać gatunek; potem stosuj zasady dla grupy, do której należy.

Jeśli okaże się, że to jałowiec lub klon, który spędził miesiące na parapecie, przenoś go na zewnątrz stopniowo, a nie od razu, i licz się z tym, że będzie potrzebował czasu. Drzewko osłabione w domu nie odżyje w tydzień.